Nitrik Asit

Altunay Kimyevi Maddeler San. Tic. Ltd. Şti.

Nitrik Asit

	Siparişleriniz için 0216 591 06 29 0216 591 00 61 0216 591 05 07 SATIN ALMA FORMU

Nitrik asit, bileşiminde üç oksijen, bir hidrojen ve bir azot bulunan kuvvetli bir asittir. HNO3 formülüyle gösterilir. Konsantrasyonu arttıkça daha tehlikeli olur, gliserin ile reaksiyona sokulduğunda nitro gliserin elde edilir. Halk arasında kezzap diye bilinir.Asidin bâzı tuzları, tabii kaynaklar hâlinde bulunur. Bunların en önemlisi, Şili güherçilesi olarak bilinen sodyum nitrattır (NaNO3). Sodyum nitrat, sülfürik asitle ısıtılırsa, sodum bisülfat ve nitrik asit meydana gelir.
Dinamit, çeşitli patlayıcılar, plastik ve gübre yapımında kullanılır.

Nitrik asit patlayıcı madde olacak kimyasalları nitrata çevirdiğinden patlayıcı maddelerin çoğunda kullanılır. Dinamit, Gliserin-Tri-Nitrattır.

Anorganik asidlerin kuvvetlilerinden biri olan bu madde analizde başlıca yükseltgen olarak ve bazı çökeleklerin asit etkisi ile çözünüp çözünmediklerini incelemek amacıyla kullanılır.

Çökeleklerin asit etkisi ile çözünüp çözünmediklerinin kontrolünde bu asidin tercih edilmesi nedeni katyonlardan pek çoğunun nitrat tuzlarının suda çok çözünmesidir. Mesela, AgCl in asit etkisi ile çözünüp çözünmediğinin kontrolü için ne HCl ve ne de H2SO4 uygun değildir. Çünkü gerek AgCl ve Ag2SO4 ın çözünürlükleri azdır. Aynı amaçla HNO3 yerine HclO4 de kullanılabilirse de bu asit çok pahalı olduğu gibi KclO4 ve NH4ClO4 ın çözünürlükleri azdır.

Nitrik asit kimya tekniği için en önemli anorganik asittir. Gübre tuzları üretiminde (sentetik nitrik asit), patlayıcı maddeler (dumansız barut, dinamit, amonyum nitrat) ve katran boyaları elde edilmesinde büyük ölçüde nitrik asit sarfedilir. Nitrik asit az da olsa gümüş nitrat (fotoğraf malzemesi) elde edilmesinde ve metallerin dağlanmasında da kullanılır.
Saf nitrat asidi, renksiz ve 86°C’de kaynayan bir sıvıdır. Kararsız bir bileşik olup, oda sıcaklığında yavaşça azot oksitlerine bozunur. Ticârî olarak satılan derişik asit % 68’lik olup, azot dioksit mevcudiyetinden dolayı genellikle kahverengimsidir. Nitrat asidi en kuvvetli asitlerden olduğu gibi, kuvvetli bir oksidasyon aracıdır ve her iki maksatla da kullanılır. Böylece bâzı metallerle tuzları ve serbest hidrojen meydana getirir. Diğer bâzı metal ve ametallerle de oksitleri meydana getirir. Üç kısım hidroklorik asit ve bir kısım nitrat asidinden meydana gelen “Kral suyu”, altını çözebilen yegane karışımdır.

Nitrik asit kezâ bir çözücü olarak temizleme işlemlerinde kullanılır. Asitle yapılan nitrolama prosesleri endüstride önemli olup, bu yolla plastikler, boyalar ve patlayıcı maddeler gibi pekçok çeşit ürün elde edilir.

 

Saf Dumanlı Nitrat Asidi
Adi şartlar altında kolayca saklanabilen oldukça kesif bir nitrat asidi elde etmek için, adi kesif nitrat asidi veya teknik nitrat asidi hacminin 3, 5 misli kesif sülfat asitle bir balonda destile edilir. Balonun destilasyon borusu bir parça cam pamuğu ile gevşekçe kapatıldıktan sonra üzerine bir ikinci destilasyon balonu geçirmek suretiyle destilasyona başlanır. Adi baskıda, 86° de kaynayan bu asit % 98 lik olup Sp : 1.52 dir. Bir miktar NO2 yi çözünmüş halde ihtiva ettiğinden buna "saf dumanlı nitrat asidi" denir.

Susuz Nitrat Asidi (% 100)
Bunu elde etmek için % 98 lik asit, hesaplı miktar N2O5 ile muamele edildikten sonra destile edilir. Bu suretle elde edilen tamamen susuz asit, adi temperaturde fazla miktarda sis yapar, soğutulduğunda renksiz kristaller halinde donar. En : - 41° dir. Adi temperaturde yavaş yavaş ısıtıldığında ise daha çabuk olmak üzere bozunur.

2HNO3 › N2O + H2O + ½ O2

Kırmızı Dumanlı Nitrat Asidi
Saf dumanlı nitrat asidinin, bir soğutucu ile birleştirilmiş bulunan bir destilasyon balonunda destile edilmesi ile elde edilir. Bu esnada destilenen % 98 lik asitle birlikte yukardaki denkleme göre vuku bulan bozunma neticesi meydana gelen bir miktar NO2 de beraber geçtiğinden toplama kabındaki asit kırmızı renklidir. Balondaki asidin kaynama noktası bir zaman sonra yükselerek 123° ye çıktığında destilasyona nihayet verilir. Bu suretle elde edilen % 98 lik kırmızı renkli aside "kırmızı dumanlı nitrat asid" denir.

Azeotropik Nitrat Asidi
Buna sadece kesif nitrat asidi de denir. % 98 lik saf dumanlı nitrat asidinin destilasyonunda geçen kırmızı dumanlı nitrat asidi, tamamen geçtikten sonra temperatur yavaş yavaş yükselerek 123° de sabit kalır. Bundan sonra balondaki asidin hepsi bu temperaturde destilenir. Bu suretle elde edilen asit % 69 luk nitrat asidinin adi baskı altında su ile teşkil ettiği azeotropik bir karışımdan ibarettir.

Labortuvarda en fazla kullanılan seyreltik nitrat asidi, 2 normal olup % 12 liktir.